يك سيارك بايد چه اندازه بزرگ باشد تا بتواند دنياي متمدن ما را نابود كند؟
با توجه به بررسي دامنهدار در مورد برخوردي كه دايناسورها را از بين برده است، اگر قرار باشد زمين با برخورد سياركي از بين برود، اين برخورد غيرقابل تصور است.
تقريبا همه اتفاق نظر دارند، سياركي كه 65 ميليون سال پيش به chicxulub در مكزيك برخورد كرد، دايناسورها را از بين برده است، اما اينكه چطور اين اتفاق افتاده است هنور نامشخص است. نظريهاي كه مدت طولاني معتبر بود اين بود كه ابرهاي عظيمي از گرد وغبار، ماهها در بالاي جو مانع ورود نور خورشيد شده و رشد گياهان را متوقف كردهاند. اما هيچكس واقعا مطمئن نيست كه دليل اين است، و يافتهها و اطلاعات بهدست آمده جهت تخمين خطر مدل سياركها براي نوع بشر ناكافي است.
هماكنون كوين پوپ (Kevin Pope) زمينشناس تحقيقات ژئو اكو آرك (Geo Eco Arc) در آكواسكو مريلند، ادعا كرده كه گرد وغبار نميتواند مقصر باشد. تنها ذرات گرد و غبار كوچكتر از يك ميكرومتر در جو معلق باقي ميمانند و پوپ ميگويد كه سيارك 10 كيلومتري نميتوانسته گرد و غبار بسيار ريز كافي جهت اثر سراسري و جهاني ايجاد كرده باشد.
در عوض وي گمان ميكند گوگرد موجود در صخرهها و سنگها كه در اثر برخورد بخار شده ممكن است، افشانههاي (aerosols) ذرات ريز معلق در جو از جنس سولفات را شكل دهد كه مانع ورود نور گردد. وي ميگويد: برآوردهاي بيش از اندازهي پيشين سطوح گرد و غبار، سبب شده است كه امروزه در باره خطرات برخورد سيارك بسيار اغراق شود.
برخورد، ذراتي را در سراسر جهان پخش كرده است و تشكيل لايهاي با ضخامت متوسط سه ميليمتر را ميدهد كه حاوي چندين تريليون تن ماده است.با توجه به كارهاي قبلي كه اين موضوع را مورد بررسي قرار دادهاند، پوپ بيان ميكند كه بيش از 99 درصد اين لايه از اجرام كروي بسيار كوچك ساخته شده است- ريز قطراتي كه از چگالش سنگهاي تبخير شده به وجود آمدهاند، تنها يك درصد باقي مانده اين خرده ذرات از سنگهاي خردشدهاي است كه مستقيما به گرد وغبار تبديل شده است.
چيزي كه هنوز نامشخص است ميزان توزيع گرد و غبار ايجاد شده است، اما از مطالعات گرد و غبارهاي آتشفشاني، پوپ دريافته است كه كمتر از يك درصد آن حاوي ذرات كوچكتر از يك ميكرومتر است و تنها صد ميليون تن وزن دارد كه حدود 10 برابر بيشتر از گرد و غباري است كه فوران آتشفشاني سال 1991 كوه پيناتوبو (pinatubo) آزاد نموده است. و اين در حالي است كه اثرات قابل اندازهگيري بسيار كمي بر شرايط جوي جهاني داشته است. اما پژوهشگران ديگر متقاعد نشدهاند كه برخورد گرد و غباري اين قدر كم به وجود آورده باشد. جان اسميت (Jan Smit) از دانشگاه آزاد آمستردام خاطر نشان ميكند كه گرد و غبار آتشفشاني به همان روش گرد و غبار برخوردي شكل نميگيرد، به طوريكه اندازه ذرات لزوما نميتواند يكسان باشد. وي بيان ميكند كه بررسيهايش در مورد ايريديوم در لايه برخوردي نشان ميدهد كه حداقل نيمي از آن ذرات كوچكتر از يك دهم ميكرومتر است.
حتي اگر گفتههاي پوپ درست باشد، ما فعلا نميتوانيم به آساني اين موضوع را كنار بگذاريم. براين تون (Brian Toon) دانشمند دانشگاه كلورادو (Boulder) ميگويد: چيزهاي ديگري بهدست خواهيم آورد. وي بر اين باور است كه اثرات برخورد سياركي ميتوانند فاجعهآميز باشد - پر شدن كل آسمان با شهاب سنگهاي سوزاني كه به صورت ذرات كوچكي به سمت جو در حركت هستند، فاجعهآميز است، وي پيشبيني ميكند كه هر چيزي كه بر روي سطح قرار داشته باشد آتش خواهد گرفت.
با اين وجود همه مباحثات هنوز بيشتر به حدس و گمان متكي است. جي مالوش (Jay Malosh) متخصص ژئوفيزيك دانشگاه آريزونا ميگويد: « ما در مورد برخوردها بسيار كم ميدانيم، حداقل در مورد يك پنجم عوامل ترديد وجود دارد».
منبع: New Scientist
